Sự bùng nổ của mạng 4G, 5G với mật độ trạm gốc ngày càng dày đặc và gia tăng mạnh mẽ của các thiết bị vô tuyến điện cùng quá trình đô thị hóa nhanh chóng sự đã làm tăng số lượng trạm gốc (BTS) bị nhiễu, ảnh hưởng đến chất lượng mạng. Việc xác định nguyên nhân và xử lý nhiễu cho các trạm gốc thường kéo dài, tốn công sức, thời gian của các nhà mạng và cơ quan quản lý.
Trước thực trạng đó, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng yêu cầu: "Trước đây, khi có nhiễu thì đi đo, doanh nghiệp báo thì đi đo. Nay phải giám sát được, phát hiện trước cả doanh nghiệp và do vậy, cần nhiều trạm nhỏ để giám sát nhiễu, thậm chí sử dụng mỗi trạm BTS như một trạm đo nhiễu, để Cục có hàng trăm ngàn trạm đo mà không phải đầu tư".
Tư duy mới – Giải pháp mới
Tiếp thu chỉ đạo của Bộ trưởng, Cục Tần số vô tuyến điện đã chủ trì phối hợp với các nhà mạng (Viettel, VNPT và MobiFone) xây dựng Nền tảng iSpectra theo 5 nguyên tắc cốt lõi:
Thứ nhất, giám sát trực tuyến (online) thu thập, phát hiện nhiễu đến từng cell trên phạm vi cả nước;
Thứ hai, kiểm tra chéo các cell giữa các nhà mạng khác nhau trong khu vực để xác định nguyên nhân gây nhiễu;
Thứ ba, phân tích dự đoán nguyên nhân nhiễu ngoài hay nhiễu nội mạng.
Thứ tư, tự động phân công xử lý nhiễu cho các Trung tâm Tần số khu vực nếu là nhiễu ngoài và gửi cho nhà mạng để xử lý nếu là nhiễu nội mạng;
Thứ năm, có các công cụ như bản đồ số, các biểu đồ nhiễu, tải, spectrogram để hỗ trợ dự đoán nguồn nhiễu và lập kế hoạch triển khai trên thực địa xác định nguồn nhiễu.
Kết quả thực tế: Nâng tầm công tác kiểm soát tần số
Phát biểu tại buổi Lễ, Cục trưởng Cục Tần số vô tuyến điện Lê Văn Tuấn khẳng định: Nền tảng iSpectra là kết quả phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý và các doanh nghiệp viễn thông. Chúng tôi đã chia sẻ với nhiều quốc gia và các nhà sản xuất thiết bị, nhưng đến nay chưa nơi nào triển khai được giải pháp tương tự.
Sau hơn 1 năm phát triển và thử nghiệm, nền tảng iSpectra đã cho thấy hiệu quả rõ rệt:
Với người dân, chất lượng dịch vụ được cải thiện; giảm phát công suất bức xạ của thiết bị đầu cuối qua đó giảm hấp thụ năng lượng sóng vô tuyến vào cơ thể người dùng;
Với nhà mạng, thời gian xử lý nhiễu giảm một nửa và hỗ trợ phát hiện được cả nhiễu nội mạng mà trước đây chưa từng xác định;
Với cơ quan quản lý: Số nguồn nhiễu được phát hiện tăng 65%, nhanh hơn 30%, chính xác hơn 15%, xử lý được nhiều trạm gốc bị nhiễu hơn 80% mà không cần đầu tư thêm thiết bị kiểm soát tần số chuyên dùng.
Đại diện Viettel, ông Nguyễn Đạt – Phó Tổng Giám đốc, cho biết chỉ sau vài tháng vận hành, nền tảng này đã chủ động phát hiện 70 nguồn nhiễu, tăng 65% so với trung bình một quý năm 2024, với độ chính xác tăng 15% so với trước đây. Việc này giúp giảm tối thiểu 50% thời gian xử lý nhiễu, tương đương 1.080 giờ làm việc mỗi năm.
Hướng phát triển tương lai: iSpectra thông minh hóa bằng AI
Việc đưa nền tảng iSpectra vào vận hành là bước đi quan trọng hiện thực hóa chủ trương quản lý bằng dữ liệu thay cho giấy tờ, hướng tới xây dựng hạ tầng vô tuyến an toàn, thông suốt và hiện đại, phục vụ hiệu quả người dân và doanh nghiệp trong kỷ nguyên số. Trong giai đoạn tiếp theo, nền tảng này sẽ sẽ nâng cấp theo hai hướng chính:
Thứ nhất là tiếp tục thông minh hóa: bằng ứng dụng AI để tự động phát hiện, phân tích nhiễu thời gian thực, dự đoán nguồn và vị trí gây nhiễu.
Thứ hai là mở rộng tính năng: bằng khai thác thêm giá trị từ dữ liệu của các trạm BTS để tăng hiệu quả quản lý phổ tần, như giám sát tuân thủ thỏa thuận phối hợp tần số ở khu vực biên giới, giám sát việc sử dụng phổ tần một cách hiệu quả.
Qua đó, iSpectra có thể phân tích khối lượng dữ liệu lớn, dự đoán thiết bị gây nhiễu và khoanh vùng chính xác nguồn nhiễu theo thời gian thực. Đây chính là bước tiếp theo để thực hiện chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng về việc xây dựng và hiện đại hóa nền tảng giám sát phổ tần quốc gia, ứng dụng mạnh mẽ AI để tự động phát hiện, phân tích và cảnh báo can nhiễu, vi phạm theo thời gian thực, phục vụ hiệu quả cho người dân và doanh nghiệp.
